zamknij

Papuszy żywot filmowy

Papusza jest w równej mierze biografią, co próbą oddania „ducha” utraconej, wędrownej kultury romskiej. Z jednej strony szczegółowo opisuje rzeczywiste wydarzenia, z drugiej – za pomocą niezwykłej muzyki oraz urzekająco plastycznych zdjęć filmowi udało się uchwycić to, czego nie oddadzą słowa i wspomnienia bohaterów.

 

Bronisława Wajs (tworząca pod pseudonimem Papusza, czyli lalka) to dość tajemnicza i bardzo niejednoznaczna postać w polskiej kulturze. Choć mówi się o niej jako o jednej z najwybitniejszych współczesnych poetek, w podręcznikach do języka polskiego próżno szukać jej wierszy. Bo ostatecznie – czy była polską artystką?

Z chwilą, gdy jej twórczość dotarła do szerszego odbiorcy, rozpoczął się tragiczny okres jej życia, naznaczony odtrąceniem, samotnością, w końcu – chorobą psychiczną. Jej dramatyczna biografia, skupiająca w sobie problem feminizmu i wielokulturowości, jest doskonałym materiałem na fabułę filmu lub książki. W ostatnich latach ten potencjał został wykorzystany: w 2013 r. wyszła książka Angeliki Kuźniak pt. Papusza, zaś małżeństwo Krauze nakręciło film pod tym samym tytułem. Uczestnicy Play Poland Film Festival będą mieli okazję go zobaczyć.

Bronisława Wajs urodziła się 17 sierpnia 1908 lub 30 maja 1910 w Lublinie, zaś zmarła 8 lutego 1987 w Inowrocławiu. Większość swojego życia spędziła w Gorzowie Wielkopolskim, co zostało upamiętnione wieloma pomnikami i tablicami rozsianymi w przestrzeni miejskiej. Pochodziła z grupy Polska Roma, z którą wędrowała po okolicach Podola, Wołynia i Wilna, a podczas drugiej wojny światowej ukrywała się w lasach na zachodniej Ukrainie, by po zakończeniu konfliktu przenieść się na Ziemie Odzyskane.

Przezwisko Papusza, czyli lalka, zawdzięczała poetka swojej niezwykłej urodzie. Śliczną dziewczynkę upatrzył sobie brat ojczyma, Dionizy Wajs, któremu została oddana za żonę w wieku 16 lat. Ambitna Bronisława korzystała z każdej okazji do nauki pisania i czytania – zaczepiała uczęszczające do szkoły dzieci, chodziła po naukę do mieszkającej w pobliżu żydowskiej sklepikarki. Jak sama wyznała pod koniec życia: „Gdybym się nie nauczyła czytać i pisać, ja głupia, byłabym może szczęśliwa”. Spisywane przez nią wiersze (wywodzące się z tradycyjnej cygańskiej pieśni) zwróciły uwagę Jerzego Ficowskiego – późniejszego znanego poetę i eseistę – który ukrywał się przed bezpieką w taborze Papuszy. Przetłumaczone przez niego wiersze poetki, rekomendowane przez samego Juliana Tuwima, ukazały się w 1951 r. w „Nowej Kulturze”, zaś wydany pięć lat później tomik Pieśni Papuszy zapewnił jej sławę.

Problemy Papuszy rozpoczęły się w 1953 r., kiedy ukazała się książka Jerzego Ficowskiego pt. Cyganie polscy. Społeczność romska, surowo potępiająca każdą próbę rozpowszechnienia cygańskiej kultury i jej tajemnic poza obręb swojego narodu, była oburzona wydawnictwem. Winą za wyjawienie sekretów obarczono Bronisławę. Na domiar złego, poetka była bezpłodna i wymigiwała się od tradycyjnej roli kobiety w romskiej społeczności. Szykany, które ją spotkały, doprowadziły do opuszczenia taboru, rozstroju nerwowego i pobytów w szpitalach psychiatrycznych.
Historia cyganki od dawna inspirowała filmowców-dokumentalistów (Maja i Ryszard Wójcik, Gregory Kowalski), jednak dopiero Krzysztof i Joanna Krauze zdołali na tej kanwie stworzyć wieloaspektową fabułę i przedstawić ją za pomocą artystycznych środków wyrazu.

Najbliższe pokazy filmu „Papusza” w ramach Festiwalu Filmowego Play Poland:
28.10-Birmingham (mac Cinema)
20.11-Glasgow

Malwina Mus
  
powered by lechowicz.biz
Copyright © Polish Art Europe ltd.
info@polisharteurope.org
9 Murrayfield Place, EH12 6AA Edinburgh, UK
Company No. SC386003